KontaktEnglish/Deutsch
GłównaO MuzeumAktualnościWystawy OfertaWokół tradycjiWokół historiiImprezyGaleriaArchiwumPartnerzyAkademia Pana Jana.Witamy w naszej bajce.
Dawni władcy IŁży
Zamek w Iłży
Bitwa pod Iłżą 8-9 września 1939 roku


 

Biskupstwo krakowskie należało do najważniejszych urzędów kościelnych i politycznych w Polsce. Biskup krakowski przebywający w otoczeniu władcy, mimo formalnej zwierzchności prymasa, był najważniejszym rzecznikiem interesów Kościoła. Ponieważ katedra wawelska była szczytem kariery kościelnej, biskupi krakowscy, otrzymując nominację prymasowską, najczęściej z niej rezygnowali. Objęcie katedry wawelskiej było wyróżnieniem i wyzwaniem. Kandydat na to stanowisko „proponowany" był przez króla, a kapituła niejednokrotnie nie zgadzała się z tą decyzją. Z tego powodu wybór przebiegał na drodze napięć i konfliktów. Biskupi krakowscy zarządzali jedną z największych i najlepiej uposażonych diecezji.

Do ordynariusza, nie licząc innych podmiotów kościelnych, należały 4 miasta, 230 wsie całe i 9 wsi po części (1581 r.). Jednym z tych miast była Iłża. Jej ponad 600 lat istnienia jest cząstką historii kościoła krakowskiego. Zestaw kart pocztowych zawiera 15 sylwetek biskupów krakowskich, którzy w szczególny sposób wpisali się w dzieje miasta i zamku.

 

 

Florian z Mokrska, Muzeum Narodowe w Kielcach

Biskup Florian z Mokrska dla Iłży

- 1 X 1372 - w Krakowie biskup Florian wystawił p[przywilej na wójtostwo dla synów wójta iłżeckiego Bersaby - Floriana i Mikołaja

- 11 VIII 1379 - Katarzyna mieszczka iłżecka, wdowa po Piotrze sprzedała bp. Florianowi trzecią część młyna in antiqua Ilza za 13 i pół grzywien

- otoczył Iłżę murem obronnym

 

 

 

Jan Grot, rys Jan Matejko

Biskup Jan Grot dla Iłży

- 15 I 1334 - Actum et datum In Islza Castro nostro

pierwsza wzmianka o zamku iłżeckim pochodząca z listu Jana Grota

ok. 1334 - był oblegany z zamku przez wojska Kazimierza Wielkiego

 

 

 

Kardynał Fryderyk Jagiellończyk, wizerunek z Galerii Łowickiej

Kardynał Fryderyk Jagiellończyk dla Iłży

- 24 III 1490 - przebywał na Iłżeckim zamku

- 16 III 1493 - przyjął w Iłży wysłanników kapituły gnieźnieńskiej z wiadomością o obdarzeniu go godnością prymasa

- X 1493 - na iłżeckim zamku otrzymał wiadomość o uzyskaniu godności kardynalskiej

- 1494 - wydał przywilej dla iłżeckich garncarzy

- zamknął w wieży iłżeckiego zamku szlachcica, niejakiego Rudzkiego za przemoc wobec kapłana

 

 

 

Biskup Jan Konarski - fragment obrazu z ołtarza Zaśnięcia Panny Marii

Biskup Jan Konarski dla Iłży

- na początku pontyfikatu Konarski przeprowadził renowację murów miejskich i modernizację zamku

- 14 I 1507 - na zamku biskup Jan wręczył królowi Zygmuntowi I prezent koronacyjny (100 florenów)

 

 

 

Portret bp. Krasińskiego pędzla Antoniego Ziemęckiego

Biskup Franciszek Krasiński dla Iłży

- IV 1573 - przyjął na zamku posła francuskiego, biskupa Valence, Jean de Monluc

- 1573 - na zamek przybył poseł francuski Nicolas d'Angennes oznajmiając biskupowi przyjęcie przez Henryka Walezego pacta conventa

- 26 XI 1573 - napisał w Iłży pierwszą wersję swojego testamentu; zapisał w nim dla banku pobożnego miasta Iłży kwotę 2.000 florenów

- 1III 1576 - w Bodzentynie, biskup dał zezwolenie rajcom iłżeckim na budowę łaźni, w zamian zobowiązując ich do utrzymania medyka dla potrzeb zamku i miasta

 

 

 

Portret Myszkowskiego w krużgankach klasztoru Franciszkanów w Krakowie

Biskup Piotr Myszkowskie dla Iłży

- 25 VIII 1579 - przywilejem wydanym w Kunowie, udostępnił Iłżanom rybołówstwo na Stawie Kaleta, w zamian mieszczanie mieli konserwować groble i wpust wody do blechu

- 1579 - biskup obdarzył mieszczanom Jana Mikosza przywilejem wolnej propinacji (prawo wytwarzania i sprzedaży piwa, gorzałki) poza murami miasta

- 14 III 1580 - rozpoczął się w Iłży 31 synod diecezjalny

- 1587 zezwolił mieszczanom na propinację w obszarze murów miejskich

- 1588 - obdarzył mieszczanina Franciszka Gawlikowskiego przywilejem wolnej propinacji poza murami miasta

- 1588 - podniósł dużą stratę wskutek pożaru miasta

 

 

 

Iwo Odrowąż, rys. Jana Matejko

Biskup Iwo Odrowąż dla Iłży

- 1223 - prawdopodobnie włączył Iłżę do dóbr kościoła krakowskiego

 

 

 

Zbigniew Oleśnicki, rys. Jan Matejko

Biskup Zbigniew Oleśnicki dla Iłży

- w latach 1423-1455 zamek w Iłży stał się rodowym gniazdem Oleśnickich

- 1430 - na południowej granicy klucza iłżeckiego, kosztem biskupa wzniesiono kapliczkę - znak graniczny (istnieje do dziś

- prawdopodobnie w pierwszej dekadzie swoich rządów dokonał przebudowy wjazdu do zamku

- 1VI 1442 - Jan Głowacz, brat Zbigniewa otrzymał formalnie w dzierżawę iłżecki zamek

- 1448 - ufundował szpital dla ubogich i kościół Św. Ducha

 

 

 

Filip Padniewski, obraz w krużgankach klasztoru Franciszkanów w Krakowie

Biskup Filip Padniewski dla Iłży

-po 1573 - otrzymał probostwo iłżeckie

- podczas swojego pontyfikatu dokonał renesansowej przebudowy zamku

- dzięki Padniewskiemu w Iłży w Iłży przebywał kilkakrotnie Jan Kochanowski

Poeta ok. 1563 r. z zamku iłżeckiego wysłał list zawierający utwór Pt. Do Jakuba Górskiego

- 4-5 XII 1563 - Padniewski gościł w zamkowych komnatach nuncjusza papieskiego Giovanni Commendoni (biskup przebywał w Iłży przynajmniej od 24 XI, kiedy to przewodził rozprawie sądowej)

 

 

 

Portret Jerzego Radziwiłła w krużgankach klasztoru Franciszkanów w Krakowie

Biskup Jerzy Radziwiłł dla Iłży

- 15 IX 1596 - przyjął na zamku kardynała Enrico Gaetano i nuncjusza Germanicus Malsupina

- 17 IX - 9 X 1598 - wizytował kościół  parafialny w Iłży

 

 

 

Kajetan Sołtyk, rys. autor NN

Biskup Kajetan Ignacy Sołtyk dla Iłży

- 19 V 1764 - przybył na zamek w calu dozoru nad pracami fortyfikacyjnymi

- 9-17 VIII i 7-17 IX 1764 - przebywał na iłżeckim zamku

- 1782 - zarządził ostatnią konserwację zamku

- podczas pobytów z zamku organizował koncerty tzw. ganki (orkiestra wykonywała utwory z ganku wieży głównej)

- zamówił dla iłżeckiego zamku portrety biskupów krakowskich

 

 

 

Marcin Szyszkowski, obraz w krużgankach klasztoru Franciszkanów w Krakowie

Biskup Marcin Szyszkowski dla Iłży

- 10 I 1588 - otrzymał probostwo iłżeckie

- do 1603 wykonał remont prezbiterium iłżeckiego kościoła

- 21 IV 1617 - wydał w Iłży dokument nadający dożywotnio kuźnicę skrzynecką swojemu krewnemu Marcinowi Szyszkowskiemu

- 30 X 1617 przebywał na zamku

- 11 XI 1617 - na zamku podpisał odezwę do diecezjan dotyczącą ksiąg zakazanych

- 10 XII 1617 - w Bodzentynie wydał przywilej dla Iłży, w którym zezwolił na wzniesienie cegielni i wapiennika, a także na wolny wyrąb drewna na ich potrzeby; opłaty targowe i jarmarczne przeznaczyła na reperacje murów

- 1618 przeprowadził gruntowną renowację zamku (przebywał w nim od 5 II do 23 IV i od 14 do 24 V)

- podwyższył wieżę ratusza

- 19 VI 1620 - wizyta w Iłży

- 1620 - 1625 - wzniósł nowy korpus nawowy kościoła w Iłży i wystawił przy nim kaplicę św. Krzyża, w której pochował matkę, siostrę Annę i brata Jana

- 30 IX 1621 - z zamku wysłał list do rajców krakowskich o swoich plenipotencjach

- 16 IX 1626 - przebywał na zamku

 

 

 

Biskup Tomicki, obraz z krużganków klasztoru Franciszkanów w Krakowie

Biskup Piotr Tomicki dla Iłży

- 11 VII 1525 - przebywał na zamku

- 5 I i 1-2 III 1529 - przebywał na zamku

29 III 1529 - na zamku zmarł Mikołaj Tomicki, ukochany brat biskupa Piotra

- ok. 1530 - wdowa po Mikołaju, Anna z Lisowskich wzięła potajemnie ślub z Janem Duninem, który następnie uprowadził ją z Iłżeckiego zamku

- 3-9 IX 1532 - wizyta na zamku

- dokonał zmiany zasad wyboru proboszcza iłżeckiego - scedował prawo wyboru (prezenty) z biskupa krakowskiego na starostę iłżeckiego

 

 

 

A Trzebicki, portret z krużganków klasztoru Franciszkanów w Krakowie

Biskup Andrzej Trzebicki dla Iłży

- 1668 - na polecenie biskupa sporządzono inwentarz zamku

- 1670 - zakończył odbudowę zamku po zniszczeniach okresu potopu z bp. Trzebickim łączy się legenda o powstaniu kościółka św. Franciszka.

 

 

 

Portret A.S. Załuskiego

Biskup Andrzej Stanisław Załuski dla Iłży

- 1750 - przeprowadził remont zamku

2 VI 1754 - w iłżeckim kościele konsekrował na biskupa Antoniego Ostrowskiego, przyszłego prymasa

1754 - wzniósł nowy szpital dla ubogich i spichlerz

1756 - od południowej strony kościoła parafialnego wybudował mur ze stacjami drogi krzyżowej

1758 - potwierdził nadane wcześniej fundacje dla kapeli kościoła iłżeckiego

- wybudował fabrykę sukna, która produkowała na potrzeby jego dworu

Tekst.Paweł Nowakowski

 


Fot.N.Jastalski

Florian z Mokrska fot.N.Jastalski

Jan Konarski fot.N.jastalski

Piotr Tomicki fot.N.jastalski

Filip Padniewski fot.N. Jastalski

Piotr Myszkowski fot.N.Jastalski

Marcin Szyszkowski fot.Norbert jastalski

Andrzej Zawisza Trzebicki fot.N.Jastalski